أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

239

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

[ سوره النساء ( 4 ) : آيه 64 ] وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ لِيُطاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحِيماً ( 64 ) حقّ تعالى بيان غرض و حكمت خود مىكند در بعثت انبيا و ميگويد : ما هيچ پيغمبرى نفرستاديم الّا از بهر آن تا طاعتش دارند و فرمان او برند بفرمان خداى كه طاعت ايشان بر خلقان واجب كرده است و [ اذن ) بمعنى امر بود و بمعنى تخليه بود چنان كه گفت : و ما هم بضارّين به من أحد الّا باذن اللّه ، آنگه آنچه صلاح ايشان در آن بود و ايشان آن نكردند بگفت كه : اگر ايشان چون بر خويشتن ظلم كردند به آنكه بحكومت پيش طاغوت رفتند و بال آن ظلم بر نفس ايشان بود آنگه كه اين كردند اگر هم بنزديك تو آمدندى و عذر خواستندى و توبه و استغفار كردندى و از خداى آمرزش خواستندى و رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم براى ايشان استغفار كردى خداى را توبه پذيرنده و بخشنده يافتندى يعنى خداى تعالى توبهء ايشان قبول كردى و ايشان را بيامرزيدى حقّ آن كس كه او استغفار كند آنست كه اوّل در دل خود توبه كند از ندم و عزم كند كه ديگر با سر آن نرود پس به زبان استغفار كند چه اگر بدل اصرار كند و به زبان استغفار كند چنان باشد كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : المصرّ على ذنبه المستغفر بلسانه كالمستهزىء بربّه ، حسن بصرى گفت : اين آيت در حقّ دوازده مرد منافق آمد كه با يكديگر بر نفاقى اتّفاق كردند خداى تعالى رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را از آن خبر داد رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : از شما دوازده مرد بر كارى از نفاق اتّفاق كرده‌ايد اگر برخيزيد و استغفار كنيد من براى شما شفاعت كنم برنخاستند ، چندانكه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : هيچكس بر نخاست رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هر دوازده را بنام و نسب بخواند و رسوا كرد آنگه گفتند : يا رسول اللّه براى ما استغفار كن خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : اگر اوّل بودى شما را بيامرزيدى اكنون پس ازين شما را بنزد خداى و بنزديك رسول جاى نيست رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بفرمود تا ايشان را از مسجد بيرون كردند و ديگر ايشان را بنزديك خود رها نكرد و راه نداد . در خبرست از امير المؤمنين على عليه السّلام كه او گفت : چون رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را دفن كرديم و سه روز برآمد اعرابى بسر گور رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمد و بسر گور در افتاد و ميگريست و خاك بر سر ميكرد و ميگفت : يا رسول اللّه آنچه گفتى شنيديم و گرويديم و آنچه از خداى فرا گرفتى